⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝ (liilliil) wrote,
⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝
liilliil

Categories:

Януш Мельчарек — Мальчик с карабином

Януш Мельчарек
МАЛЬЧИК С КАРАБИНОМ
(отрывок из рассказа "Осень")


Неожиданная встреча на привале над озерами с молодой россиянкой Шурой, находившейся на заграничной летней практике в соседнем совхозе, спасенной из беды в штормовую погоду, разбудило в герое рассказа воспоминания тех памятных лет. Вот как они развивались с появлением Шуры.

Я вернулся с охапкой пахучих пней. На девушке уже были мои запасные брюки, рубашка Анджея и свитер Божены. Она выглядела довольно карикатурно. Она сидела почти не двигаясь, грея руки на стакане с чаем. Она мне кого-то напоминала. Я швырнул расколотое дерево в яркое пятно огня, лениво плывущее по полу, у дверцы печи.

Сейчас, сейчас... Образы из памяти кружились, как крылья огромной, многорукой ветряной мельницы... Есть... Это было давно, но память детства пульсирует ещё, как тот ничем не загрязненный, чистый ручеек.

Это тогда ночной порыв собрал в испуге всех, кто считал эту большую комнату в квартире на первом этаже самой безопасной — о, наивность — во время бомбежки. Никто не двигался. За два, может, три часа до этого мы слышали, как в город возвращались немецкие солдаты. Кто-то с ужасом сказал о «красной ночи», которую они собирались устроить. А ведь это должно было произойти? Теперь, когда канонада фронта была так близко, а первые танки со звездой въехали в город несколько часов назад.

— Надо открыть, они готовы сжечь нас живьём… — заговорил, наконец, один из мужчин.

Ответом был приглушенный взрыв женского плача, потом разревелись мы, дети.

Их вошло трое. Я первый раз увидел форму, отличную от зеленой, черную и желто-песочную. Они держали оружие наготове и спрашивали что-то, чего никто из присутствующих, конечно, не понимал, потому что недоумение ушло только в тот момент, когда прозвучал вопрос:

— Поляки?

С дюжины лиц медленно уходила бледность. Первой восстановила равновесие моя мама, которая обыденно пригласила гостей к столу и быстро устроила для солдат угощение. Через несколько минут они пили чай из высушенной моркови, испачканный сиропом из пережжённого сахара, со спиртом, и грызли хлеб с последними остатками контрабандного бекона.Их было трое: старший выглядел костистым, имел пышные усы и порезанное морщинами лицо; в средний был низкий и коренастый; а младший напомнил мне парней чуть старше меня , с которыми мы играли в «зоську», в чижика, и от которых иногда получал затрещины.

— Он тоже воюет, с карабином? — жалостливо удивилась мама. — Езус-Мария, он же ещё ребенок.

Она вышла из комнаты, где трое русских солдат за большим столом под белой скатертью молча ели скудную снедь. Наблюдавшая за ними дюжина пар глаз медленно изгоняла из воображения образы, ещё мгновение назад несшие ужас.

Из соседнего дома привели человека, знавшего русский, завязался разговор. Больше всего расспрашивал тот средний, с мясистыми губами, у которого, впрочем, были самые колоритные погоны. Прежде всего его интересовали фашисты: когда они были здесь, где строили бункеры, кто им помогал. Младший из вошедших отвернулся от стола, оперся подбородком на поручни кресла и уставился в сторону рождественской елки; всё-таки была ночь с 16 на 17 января 1945 года.

Жесткий воротник солдатского плаща обвивал его тощую шею и подступал почти под округлые уши, торчащие из бритой головы. Он пощипывал пальцами бороду; у него были короткие и пострескавшиеся ногти, похожие по цвету на мамины руки после чистки свеклы. У ногтей и на сгибах пальцев кожа была светлая, словно её кто-то натёр мелом.

— Как тебя зовут? — спросил я мысленно. Может, не пойдешь дальше воевать? Останься с нами. У меня широкая кровать, места хватит для нас двоих.

— Твой карабин тоже настоящий и убивает? Так же? Но солдат же делает это только в бою, в окопах, или так, как это делали те, в зеленых мундирах, когда стреляли в связанных, поставленных у стены? Нас согнали, заставили смотреть на это, хотя мы могли отвернуться и…

— Как бы я тебя звал? Когда бы ты рассказал мне свои секреты? Останься, может, а? Как друг или брат? Этот усатый дедушка наверняка согласился бы.

— Да, но у тебя тоже есть брат, может, сестра, мама, папа, и все тоже хотели бы тебя видеть. Ну, конечно. Но ты можешь остаться здесь, пока не закончится война, а потом вернуться к ним. Может, останешься хоть на одну ночь, до завтрашнего утра? Немцы уже вряд ли вернутся, здесь безопасно. Для тех господ солдат, которые с тобой, тоже найдется место.

— Посмотри на меня, — мысленно попросил я, - только посмотри, это будет для меня знаком, что я могу придвинуться поближе к тебе, товарищу с карабином. Посмотри на меня, я еще маленький, но…

Видимо, он не почувствовал моих мыслей, потому что продолжал печально смотреть на наряженную елку, с которой уже медленно спадала хвоя. Я взял коробочку со спичками и зажег свечу. Только теперь он меня заметил.

— Хочешь — тоже зажги, - обратился я к маленькому солдату и протянул ладонь со спичками.

Он понял, свечи по очереди покачивали золотыми головками; он обнимал их корзиной переплетенных пальцев, пропитанных этим свекольным соком. Они сияли в свете свечей. Может быть, таким образом они станут совсем чистыми. Он склонил к ним лицо. Я боялся, что он обожжётся или опалит светлые густые брови.

Они уже были у двери и уходили, когда в «безопасное» помещение, занятое несколькими семьями, вернулась мама. Она тут же подбежала к маленькому: сунула завернутый в карман мундира сверток, перевязала ему шею шарфом, заботливо надвинула на лоб ушанку. Мальчик не сопротивлялся, напротив, закрыв глаза, слегка склонил лицо к ее рукам. Она дала ему еще толстые шерстяные носки, которые несколько дней назад связала отцу.

Впервые я так отчетливо осознал тогда, чем для моей матери стал за этот короткий миг ребенок другой, незнакомой женщины.

«Как тебя звать? - снова мысленно спросил я. - А может, ты не пойдешь в этой ночью на войну? У меня широкая кровать…»

Они уже стояли в дверях, когда тот с усами повернулся к маме, сжал ее руку и сказал:

— Чтобы тебе никогда не пришлось плакать по своим детям, которые уйдут на войну (так это перевел человек из соседнего дома), — он наклонился и поцеловал мою мать в верх ладони.

Я незаметно выскользнул из квартиры на полуэтаж, но окно было закрыто. Прежде чем я соскоблил и отогрел дыханием от инея небольшой кусочек стекла, солдатский дозор уже ушел, мое горло сжалось, и я уставился в ночь, скрежещущую морозом, звуками перестрелки и тяжело охающими взрывами.

... Я дотронулся руками до печки, словно хотел отогреть свои руки от холода тогда, в ту январскую ночь, от стекла окна на лестничной клетке. Я посмотрел на девушку, которая продолжала молча сидеть на моей кровати, медленно поднесла к губам стакан с чаем и потянулась к мокрым прядям выцветших волос, деля их на еще более тонкие. Да, у нее были глаза, очень похожие на того мальчика. Или я просто хотел, чтобы мне так показалось?

- - - - - -

JANUSZ MIELCZAREK
CHŁOPIEC Z KARABINEM
(fragment opowiadania „Jesień")

Nieoczekiwane spotkanie na biwaku nad jeziorami z młodą Rosjanką Szurą przebywającą na zagranicznej wakacyjnej praktyce w pobliskim pegeerze, wyratowaną z opresji w sztormową pogodę, daje bohaterowi opowiadania asumpt do wspomnień z tamtych pamiętnych lat. Oto jak snuły się widokiem Szury przywolane.

Wróciłem z naręczem pachnących pniaków. Dziewczyna miała już na sobie moje zapasowe spodnie, koszulę Andrzeja i sweter Bożeny. Wyglądała dość karykaturalnie. Siedziała prawie bez ruchu, grzała dłonie na szklance z herbatą. Kogoś mi przypominała. Rzuciłem połupane drzewo w jasną plamę światła pływającą leniwie na podłodze, przy drzwiczkach pieca.

Zaraz, zaraz… Obrazy z pamięci wirowały jak skrzydła wielkiego, mnóstworamiennego wiatraka… Jest… To bylo dawno, ale pamięć dzieciństwa pulsuje jeszcze, jako ten niczym nie skażony, czysty strumyk.

To wtedy nocne burzenie poderwało w przestrachu wszystkich, którzy ten duży pokój w mieszkaniu na parterze, uznali za najbezpieczniejszy — o naiwności — w czasie bombardowania. Nikt się nie ruszał. Dwie, może trzy godziny wcześniej słyszeliśmy, jak do miasta wracają niemieccy żołnierze. Ktoś z przerażeniem mówił o „czerwonej nocy", którą mieli zrobić. A więc to miałoby nastąpić? Teraz, gdy kanonada frontu była tak blisko, a pierwsze czołgi z gwiazdą, wjechały do miasta kilka godzin temu.

— Trzeba otworzyć, gotowi spalić nas żywcem… odezwał się wreszcie jeden z mężczyzn.

Odpowiedzią był stłumiony wybuch kobiecego płaczu, potem rozbeczeliśmy się my, dzieciaki.

Weszło ich trzech. Pierwszy raz zobaczyłem inne mundury niż zielone, czarne i żółto-piaskowe. Trzymali bron w pogotowiu i pytali o coś, czego nikt z obecnych pewnie nie rozumiał, bo konsternacja ustąpiła dopiero w chwili, gdy padło pytanie:

— Polaki?

Z kilkunastu twarzy powoli ustępowała bladość. Pierwsza odzyskała równowagę moja mama, która najzwyczajniej zaprosiła gości do stołu i szybko organizowała dla żołnierzy poczęstunek. W kilka minut później pili herbatę z wysuszonej marchwi, zakrapianą syropem z przepalonego cukru, ze spirytusem, i zagryzali pajdami chleba z ostatnimi skrawkami szmuglowanego boczku. Było ich trzech: najstarszy wyglądał kościście, miał sumiaste wąsy i pociętą zmarszczkami twarz; ten w średnim wieku był niski i krępy; a najmłodszy przypominał mi trochę starszych ode mnie chłopaków, z jakimi graliśmy w "zośkę", w klipę i od których czasem obrywałem kuksańce.

— On też na wojnie, z karabinem? — dziwiła się żałośliwie moja matka. — Jezus, Maria, przecież to jeszcze dziecko.

Wyszła z pokoju, w którym trzej rosyjscy żołnierze przy dużym stole pod białym obrusem w milczeniu spożywali lichy poczęstunek. Obserwujące ich kilkanaście par oczu powoli odczarowywało z wyobraźni obrazy, które chwilę temu niosły przerażenie.

Z sąsiedniej posesji sprowadzono człowieka, który znał rosyjski, wywiązała się rozmowa. Najwięcej wypytywał ten średni, o mięsistych wargach, który zresztą miał najbardziej kolorowo na pagonach. Przede wszystkim interesowali go faszyści: kiedy tu byli, gdzie budowali bunkry, kio im sprzyjał. Najmłodszy z przybyszów odwrócił się od stołu, oparł brodę na poręczy krzesła i patrzył w stronę świątecznej choinki; była przecież noc z 16 na 17 stycznia 1945 roku.

Sztywny kołnierz żołnierskiego płaszcza więził jego chudą szyję i podsunął mu się prawie pod zaokrąglone uszy odstające od ogolonej głowy. Skubał brodę palcami; miał krótkie i pokruszone paznokcie ręce podobne kolorem do rąk mojej mamy po obieraniu buraków. Przy paznokciach i zgięciach palców skóra była jasna jakby ją ktoś potarł kreda.

— Jak ci na imię? — pytałem w myśli. A może nie pójdziesz dalej na wojnę? Zostań z nami. Mam szerokie łóżko, starczy miejsca dla nas dwóch.

— Czy twój karabin też jest prawdziwy i zabija? Jak to jest? Czy żołnierz robi to tylko w walce, w okopach, czy też tak, jak robili ci w zielonych mundurach, kiedy strzelali dó związanych, ustawionych pod murem? Nas spędzali, kazali na to patrzeć, choć zawsze mogli się odwrócić i…

— Jak bym na ciebie wołał? Kiedy opowiedziałbyś mi swoje sekrety? Zostań może, co? Jak kolega, albo brat? Ten wąsaty dziadek na pewno by się zgodził.

– Tak, ale ty też masz brata, może siostrę, mamę, tatę, I wszyscy też chcieliby się z tobą zobaczyć. No, na pewno. Ale przecież możesz zostać tu u nas, aż się skończy wojna, potem wrócisz do nich. A może zostaniesz choć na jedną noc, do jutra rana, co? Niemcy już pewnie nie wrócą, jest bezpiecznie. Dla tych panów żołnierzy, którzy są z tobą, też się miejsce znajdzie.

— Spojrzyj na mnie — prosiłem w myśli —- tylko spojrzyj, to będzie dla mnie znak, że mogę przysunąć się bliżej do ciebie, kolegi z karabinem. Spojrzyj na mnie, ja jestem jeszcze mały. ale…"

Widocznie nie odczuł moich myśli, bo dalej smutno spoglądał na ustrojoną choinkę, z której już powoli opadało igliwie. Wziąłem pudełko z zapałkami i podpaliłem świeczkę. Teraz dopiero mnie zauważył.

— Choć, zapał też — odezwałem się do małego żołnierza i wyciągnąłem dłoń z zapałkami.

Zrozumiał, świeczki kolejno kołysały złotymi główkami; obejmował je koszykiem splecionych palców umoczonych w tym soku z buraków. Jaśniały w świetłe świec. Może w ten sposób stałyby się zupełnie jasne. Nachylał ku nim twarz. Bałem się, że się oparzy, albo przypali jasne gęste brwi.

Byli już przy drzwiach, odchodzili, gdy do "bezpiecznego" pomieszczenia zajętego przez kilka rodzin wróciła moja mama. Od razu podbiegła do małego: wcisnęła zawiniątko w kieszeń munduru, szyję opatulała mu moim szalikiem, troskliwie nasunęła na czoło uszankę. Chłopiec nie bronił się, przeciwnie, z przymkniętymi oczami lekko pochylał twarz ku jej dłoniom. Dała mu jeszcze grube wełniane skarpety, które kilka dni temu zrobiła ojcu na drutach.

Pierwszy raź dojrzałem wówczas tak wyraźnie, czym dla mojej matki stało się w ciągu tej krótkiej chwili dziecko innej, nieznanej kobiety.

„Jak cl na imię? — pytałem znowu w myśli. — A może nie pójdziesz w tę noc na wojnę? Mam szerokie łóżku…".

Stali już w drzwiach, kiedy ten z wąsami zawrócił do mojej mamy, ujął jej dłoń i powiedział:

— Żebyś nigdy nie musiała płakać za swoimi dziećmi, które pójdą na wojnę (tak to przetłumaczył człowiek z sąsiedniej kamienicy) — pochylił się i pocałował moją matkę w wierzch dłoni.

Wymknąłem się niepostrzeżenie z mieszkania na półpiętro, ale okno było zamknięte. Zanim odskrobałem i odchuchałem z szronu małą płachetkę szyby, żołnierski partoł odszedł, więc ze ściśniętym gardłem gapiłem się w noc zgrzytającą mrozem, odgłosami strzelaniny i ciężko pojękującą wybuchami.

… Dotknąłem rękami pieca, jakbym chciał rozgrzać sobie dłonie zziębnięte wówczas, w tą styczniową noc, od szyby okna na klatce schodowej. Spojrzałem ku dziewczynie, która dalej siedziała w milczeniu na moim łóżku, podnosiła powoli ku ustom szklankę z herbatą i sięgała ku mokrym pasmom wypłowiałych włosów, dzieląc je na jeszcze drobniejsze. Tak, miała oczy bardzo podobne do tamtego chłopca. A może po prostu chciałem, żeby tak mi się wydawało?

Tags: Częstochowa, wwii
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments