⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝ (liilliil) wrote,
⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝
liilliil

Красная армия на Ясной горе

Евгениуш Гуз Февраль 20, 2005

Ченстохова должна была стать одним из бастионов обороны границ Третьего Рейха

В очередную годовщину победоносной обороны Ясной Горы, к сожалению, стоит напомнить все большему количеству несведущих и невежественных людей, как 60 лет назад, 17 января 1945 года, произошло её спасение. Если бы святилище не уцелело, 350-летний юбилей мы смогли бы отпраздновать только виртуально. Между тем объёмное издание «Ясная Гора» (Нижнесилезское издательство, 2001 г.) от трёх специалистов подробно обсуждает пред- и послевоенную судьбу центра культа Богородицы, оставляя весь период оккупации белым пятном. Пробел велик, так как тот же период занимает несколько сотен страниц в низкобюджетном издании отцов-паулинов (Януш Збудневек, «Ясная Гора в годы гитлеровской оккупации», изд. 1991 г.).

Могилу Юзефа Пилсудского на Вавеле, где по предложению министра пропаганды Йозефа Геббельса был поставлен почетный караул Вермахта, редко посещали гитлеровские бонзы. На Ясную Гору они, напротив, «паломничали» многократно. Первым высоким чиновником, который появился там, был министр внутренних дел Вильгельм Фрик (4 ноября 1939 года). Губернатор оккупированной Польши Ганс Франк посещал святилище дважды. Первый раз 25 февраля 1940 года, а потом со всей семьей. Кстати, он заверил паулинов в готовности оказать помощь, если они окажутся в нужде. В Памятной книге также отмечен визит Генриха Гиммлера (27 октября 1940 года), главаря аппарата террора, имеющего на совести гибель польских священников в концентрационных лагерях. Всего в Дахау их погибло 846 человек. Гиммлер также предложил ордену помощь, если у отцов случатся неприятности. В Памятной книге также есть отметки о посещении кайзером Вильгельмом II и фельдмаршалом Гинденбургом.

Ясную Гору посетил якобы даже сам Гитлер инкогнито, но летописцы оккупационной истории святилища головы за то не дают. Наиболее полное описание того визита мы находим в следующем первоисточнике (Ян Строневек): «Несколько иной характер имел визит высокого гитлеровского сановника 11 августа 1941 года. Его сопровождала исключительно большая охрана в городе, во дворе и в ризнице. Его сопровождал бр. Салезий Стрелец, заранее предупрежденный, что «гостем будет тот, кого он еще никогда не видел». Он рассказал об этом визите так: «через несколько минут прибыла группа мужчин, с которыми я обменялся приветствием, через рукопожатие. Офицер-распорядитель перечислял их имена. Когда я закончил здороваться с ними, из башенных ворот вышла вторая группа лиц во двор перед базиликой. Там было 10 или 12 женщин, которые окружали одного мужчину. По усам и лицу нетрудно было узнать Гитлера. Я не стал дожидаться, пока он подойдет ко мне. Я позвернулся на каблуках и во главе группы мужчин направился к базилике. Во время экскурсии я уделял пристальное внимание г-ну инкогнито. Он был в форме унтер-офицера СС. Я не могу назвать его звание, так как не утруждал себя изучением немецких военных званий. Вся компания проявляла к нему большое уважение. Когда мы дошли до Старой Библиотеки, после объяснений подошли к столу с Памятной Книгой, чтобы вписать гостей. Офицер, игравший первую скрипку во всей группе, подписался первым. Я ждал следующего звания. Тот отошел в сторону, уступив место господину инкогнито. Когда первый из подписавшихся передал ему перо, то сказал под нос «unterschreibe dich nicht mit deinem eigenen Name» – не подписывайтесь своим собственным именем. Он подписался «Von....? .... Inspekteur». Все остальные по фамилии добавили СС и звание… И еще одно поразило меня. Любой немец, независимо от ранга или должности, всегда с восхищением и уважением смотрел на подпись кайзера Вильгельма или генерала Гинденбурга. На господина инкогнито они не произвели никакого впечатления. Он не обмолвился ни словом. Единственные слова, которые я услышал от него, были: «Auf Wiedersehen».

Отчёт малоубедительный. Более чем сомневаюсь, что кто-то посмеет тыкать Гитлеру, к тому же публично. Недопустимо также утверждать, что Гитлер пришел в форме унтер-офицера СС, представ перед близкой свитой в виде, унижающим вождя. Другая публикация отцов-паулинов, «Ясная Гора – Информатор» уже более отдалённо сообщает о «следах визита Гитлера». В монастырской документации мы находим также сведения, что через святилище «прошло свыше 12 тыс. офицеров Вермахта, в том числе генералов и маршалов», что задокументировано их подписями.

Ещё до Фрика и Франка Ясной Горой заинтересовался министр пропаганды Третьего Рейха Йозеф Геббельс. 3 сентября 1939 года в 200 милях к западу от Ирландии был торпедирован пассажирское судно «Атения». На его борту находилось 1,4 тыс. пассажиров, в том числе значительное число американских и канадских граждан. Всего несколько сотен удалось спасти.
Скорее всего, немецкая подводная лодка напала на корабль ошибочно, поскольку Берлин тогда не был заинтересован в обострении отношений с "западными демократиями", рассчитывая что Англия и Франция будут пассивно наблюдать за нападением на Польшу.Кроме того, был страх перед нежелательной реакцией Соединенных Штатов. Поэтому Геббельс стал жать на все клавиши пропаганды, категорически отрицая, что Рейх имеет с этим преступлением что-либо общее. Корабль столкнулся с английской миной — вот объяснение Геббельса, а ложь о торпедировании была придумана затем, чтобы разжечь ненависть к немцам.

Собираясь, однако, придать своей версии более правдоподобные черты, хотя бы перед собственным населением, Геббельс использовал для этой цели информацию загадочного происхождения о бомбардировке немцами Ясной Горы. Он объявил, что лучшим доказательством лживости противника в деле потопления «Атены» является клеветнические утверждения поляков о том, что Люфтваффе бомбит ченстоховский монастырь. 3 сентября Геббельс даже отправил специально из Берлина в Ченстохову американского корреспондента Лохнера, имеющего среди коллег большой авторитет и известного критическим отношением к Третьему Рейху. Лохнер должен был засвидетельствовать польскую ложь.

Между тем, как сегодня выясняется, не было никаких оснований для того, чтобы фальшивую версию о бомбардировке Ясной Горы приписывать Варшаве. В сводке штаба Верховного Главнокомандующего уже 3 сентября дана информация о взятии Ченстоховы немцами, причем ни в одной польской военной сводке вообще не упоминалось о бомбардировке Ченстоховы, не говоря уже о Ясной Горе. Геббельс, располагая плотной и эффективной пропагандистской сетью, сам вбросил фальшивую новость, чтобы затем опровергнуть ее для очищения Рейха от обвинения в потоплении судна — возможно, первого военного преступления Третьего Рейха. Раз бомбардировка немцами Ясногорского монастыря выдумана, то наверняка обвинение в потоплении "Атены" исходит из того же ядовитого англосаксонского источника, – внушал мысль Геббельс.

Ясная гора стала предметом интереса Вермахта и в конце войны. Немцы готовились к обороне, что силой обстоятельств угрожало Ясногорскому святилищу. В публикации «Армия Крайова в документах» читаем, что в «районе Ченстоховы в ноябре 1944 года велись масштабные фортификационные работы, означавшие, что Ченстохова стала одним из главных столпов обороны границ Рейха». Предстоящий фронт привёл в состояние тревоги польское правительство в эмиграции и его представителя при Ватикане, посла папского, Апостольская Столица поручила нунцию в Берлине обратиться к немецким властям с просьбой признать Краков и Ченстохову открытыми городами.

Немцы не вняли посредникам, так как решили уничтожить Ясну Гуру с помощью огня и хранящихся в подвалах взрывчатых веществ. По сообщению паулинов, к ним явился немецкий комендант ченстоховского гарнизона и заявил, что «прежде чем покинуть монастырь, у него есть приказ сжечь его». Немецкие солдаты разлили на территории десяток-другой (по разным данным) бочек с бензином, а рядом с бочками «стояли ведра с керосином и стружкой». Ещё подъехал грузовик, набитый одеялами и бумагами. На дворе начался пожар, потушенный через несколько часов.

В панике, охватившей части Вермахта под влиянием неожиданных и дерзких оперативных действий советских войск, немцам хватало времени лишь на импровизированную попытку поджога и разрушения святилища. «Информатор» отцов-паулинов напоминает, что «неожиданная атака советских танков на Ченстохову вызвала панику среди бежавших немецких войск».

Збудневек также отмечает: «немцы отступали в панике», добавляя, что «генералитет Вермахта, скорее всего, был растерян ходом дел".

В уже цитированной книге 1991 г. Збуденевек делает вывод: «ни Ченстохова, ни Краков не стали ареной боевых действий, хотя над обоими городами висела угроза боёв. По мнению историков, оба города спас «смелый маневр советских войск». Документы другой стороны, напротив, указывают на то, что немцы отказались от обороны в результате дипломатического давления, о чем будет поговорим позже».

Однако в остальной части книги отсутствует какая-либо информация о реакции Берлина на упомянутые посредничества. Автор выдвигает читателям лишь предположение, что таковые были, но этого мало, чтобы говорить о «документах другой стороны».

Если западные союзники действительно приняли к сердцу польские призывы и консультировались с Москвой, это бы ещё больше подтвердило то, что советское командование сознательно совершило смелый оперативный маневр, спасший Краков и Ченстохову от разрушения. В благодарность за это краковские муниципалы-преобразователи убрали из города все следы памяти о главном режиссере военного маневра, маршале Иване С. Коневе.

Автор является журналистом и многолетним корреспондентом в Германии

——————————————————

Armia Czerwona na Jasnej Górze
Eugeniusz Guz Luty 20, 2005


Częstochowa miała być jednym z bastionów obrony granic Trzeciej Rzeszy

W kolejną rocznicę zwycięskiej obrony Jasnej Góry warto coraz większej niestety liczbie niezorientowanych i zdezorientowanych uprzytomnić, jak przed 60 laty, 17 stycznia 1945 r., doszło do jej uratowania. Gdyby sanktuarium nie ocalało, 350. rocznicę moglibyśmy obchodzić tylko wirtualnie. Tymczasem obszerna publikacja „Jasna Góra” (Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001 r.) pióra trzech specjalistów omawia drobiazgowo przed- i powojenne losy centrum kultu maryjnego, pozostawiając cały okres okupacji jako białą plamę. Luka jest duża, skoro ten sam okres w niskonakładowym siłą rzeczy wydawnictwie oo. paulinów zajmuje kilkaset stron (Janusz Zbudniewek, „Jasna Góra w latach okupacji hitlerowskiej”, wyd. 1991 r.).

Grób Józefa Piłsudskiego na Wawelu, gdzie za sugestią ministra propagandy, Josepha Goebbelsa, postawiono wartę honorową Wehrmachtu, rzadko odwiedzali hitlerowscy bonzowie. Na Jasną Górę natomiast „pielgrzymowali” licznie. Pierwszym czołowym oficjałem, który tam się zjawił, był minister spraw wewnętrznych, Wilhelm Frick (4 listopada 1939 r.). Gubernator okupowanej Polski, Hans Frank, pofatygował się do sanktuarium dwukrotnie. Pierwszy raz 25 lutego 1940 r., a ponownie z całą rodziną. Przy okazji zapewnił paulinów o gotowości służenia pomocą, gdy znajdą się w potrzebie. Księga pamiątkowa odnotowuje także wizytę Heinricha Himmlera (27 października 1940 r.), szefa całego aparatu terroru, mającego na sumieniu śmierć polskich księży w obozach koncentracyjnych. W samym tylko Dachau zginęło ich 846. Również Himmler zaoferował zakonowi pomoc, jeśli ojców przytłoczą kłopoty. W księdze pamiątkowej są także ślady obecności cesarza Wilhelma II i marszałka polnego Hindenburga.

Jasną Górę zwiedził rzekomo nawet sam Hitler incognito, lecz za to kronikarze okupacyjnych dziejów sanktuarium głowy nie dają. Najpełniejszą relację z tej wizyty znajdujemy w najbardziej źródłowej pozycji (Jan Zbudniewek): „Nieco inny charakter miała wizyta wysokiego dygnitarza hitlerowskiego w dniu 11 sierpnia 1941 r. Towarzyszyła mu wyjątkowo duża obstawa w mieście, na dziedzińcu i w zakrystii. Oprowadzał go również br. Salezy Strzelec, uprzedzony wcześniej, że „gościem będzie ktoś, kogo jeszcze nigdy nie widział”. Relacjonuje on tę wizytę następująco: „Po paru minutach nadeszła grupa mężczyzn, z którymi wymieniłem powitanie przez podanie ręki. Oficer z czołówki wymieniał ich nazwiska. Kiedy kończyłem witać się z nimi, z bramy basztowej nadeszła druga grupa osób na dziedziniec przed bazyliką. Było tu 10 lub 12 kobiet, które otaczały jednego mężczyznę. Po wąsikach i twarzy nietrudno było poznać Hitlera. Nie czekałem, aż podejdzie do mnie. Odwróciłem się na pięcie i na czele grupy mężczyzn udałem się do bazyliki. W czasie oprowadzania zwracałem baczną uwagę na pana incognito. Był w mundurze podoficera SS. Nie mogę podać jego rangi, gdyż nie trudniłem się rozpoznawaniem niemieckich rang wojskowych. Całe towarzystwo okazywało mu dużo szacunku. Kiedy doszliśmy do Starej Biblioteki, po objaśnieniach, podeszliśmy do stołu z Księgą Pamiątkową celem wpisania gości. Oficer, który grał pierwsze skrzypce w całej grupie, podpisał się pierwszy. Czekałem na następnego rangą. Ten usunął się na bok, ustępując miejsca panu incognito. Kiedy pierwszy z podpisujących się podał mu pióro, powiedział pod nosem unterschreibe dich nicht mit deinem eigenen Name – nie podpisuj się swym właściwym nazwiskiem. Podpisał się Von….? …. Inspekteur. Wszyscy inni po nazwisku dodali SS i rangę… I jeszcze jedno mnie uderzyło. Każdy Niemiec, niezależnie od rangi czy stanowiska, zawsze z podziwem i szacunkiem patrzył na podpis cesarza Wilhelma czy generała Hindenburga. Na panu incognito nie wywarły one żadnego wrażenia. Nie odezwał się ani słowem. Jedyne słowa, jakie usłyszałem od niego, były: Auf Wiedersehen””.

Relacja mało przekonująca. Więcej niż wątpię, by ktoś się ośmielił tykać Hitlera, w dodatku publicznie. Nie do przyjęcia jest również twierdzenie, że Hitler przyszedł w przebraniu podoficera SS, dostarczając znajomemu przecież otoczeniu deprecjonującego wodza widowiska. Inna publikacja oo. paulinów, „Jasna Góra – Informator”, jest już bardziej zdystansowana, mówiąc o „śladach wizyty Hitlera”. W klasztornej dokumentacji znajdujemy także informację, że przez sanktuarium przewinęło się „przeszło 12 tys. oficerów Wehrmachtu, w tym także generałowie i marszałkowie”, co jest udokumentowane ich podpisami.

Jeszcze przed Frickiem i Frankiem Jasną Górą zainteresował się mistrz propagandy Trzeciej Rzeszy, Joseph Goebbels. 3 września 1939 r. w odległości 200 mil na zachód od Irlandii storpedowany został statek pasażerski „Athenia”. Na jego pokładzie znajdowało się 1,4 tys. pasażerów, w tym znaczna liczba obywateli amerykańskich i kanadyjskich. Zaledwie kilkuset udało się uratować. Najprawdopodobniej niemiecki okręt podwodny zaatakował statek pomyłkowo, ponieważ Berlin nie był wówczas zainteresowany zaognianiem stosunków z „demokracjami zachodnimi”, licząc na bierne przypatrywanie się Anglii i Francji napaści na Polskę. Ponadto istniała obawa przed niepożądaną reakcją Stanów Zjednoczonych. Dlatego Goebbels uruchomił wszelkie klawisze propagandy, stanowczo zaprzeczając, by Rzesza miała z tą zbrodnią cokolwiek wspólnego. Statek wpadł na minę angielską – oto wyjaśnienie Goebbelsa, a kłamstwo o storpedowaniu wymyślono po to, aby rozpalać nienawiść do Niemców.

Chcąc jednak nadać swej wersji większe cechy prawdopodobieństwa, chociażby przed własnym społeczeństwem, Goebbels wykorzystał w tym celu zagadkowego pochodzenia informacje o zbombardowaniu przez Niemców Jasnej Góry. Ogłosił, że najlepszym dowodem zakłamania wroga w sprawie zatonięcia „Athenii” jest oszczercze twierdzenie Polaków, jakoby Luftwaffe zbombardowała klasztor częstochowski. 3 września Goebbels ściągnął nawet specjalnie z Berlina do Częstochowy amerykańskiego korespondenta Lochnera, cieszącego się wśród kolegów dużym autorytetem i znanego z krytycznego stosunku do Trzeciej Rzeszy. Lochner miał naocznie zaświadczyć o polskim kłamstwie.
Tymczasem – jak się dzisiaj okazuje – nie było wcale podstaw, aby nieprawdziwą wersję o zbombardowaniu Jasnej Góry przypisywać Warszawie. W komunikacie Sztabu Głównego Naczelnego Wodza już 3 września podano informację o zajęciu Częstochowy przez Niemców, przy czym w żadnym polskim komunikacie wojennym nie wspomniano w ogóle o bombardowaniu Częstochowy, nie mówiąc już o Jasnej Górze. Goebbels, dysponujący gęstą i sprawną siecią propagandy, sam zainspirował fałszywą wiadomość, aby zdyskontować ją następnie dla oczyszczenia Rzeszy z zarzutu zatopienia statku – być może pierwszej zbrodni wojennej Trzeciej Rzeszy. Skoro zmyślono bombardowanie przez Niemców klasztoru jasnogórskiego, to na pewno oskarżenie o zatopienie „Athenii” pochodzi z tego samego zatrutego anglosaskiego źródła – sugerował rozumowanie Goebbels.

Jasna Góra stała się przedmiotem zainteresowania Wehrmachtu pod koniec wojny. Niemcy przygotowywali się do obrony, co siłą rzeczy zagrażało jasnogórskiemu sanktuarium. W publikacji „Armia Krajowa w dokumentach” czytamy, że w „rejonie Częstochowy prowadzono w listopadzie 1944 r. na wielką skalę roboty fortyfikacyjne, zaznaczając, że „Częstochowa stać się ma jednym z głównych filarów obrony granic Rzeszy właściwej”. Zbliżający się front postawił w stan alarmu rząd polski na emigracji i jego przedstawiciela przy Watykanie, ambasadora Papéego, Stolica Apostolska poleciła nuncjuszowi w Berlinie, by apelował do władz niemieckich o uznanie Krakowa i Częstochowy za miasta otwarte.

Niemcy nie przejęli się interwencjami, skoro zdecydowali się Jasną Górę zniszczyć pożarem i zmagazynowanymi w podziemiach materiałami wybuchowymi. Według relacji paulinów, zjawił się tam niemiecki komendant częstochowskiego garnizonu i oświadczył, że „zanim opuści klasztor, ma polecenie go spalić”. Żołnierze niemieccy rozlali na terenie kilka czy kilkanaście (rozbieżne relacje) beczek z benzyną, a obok beczek „stały wiadra z naftą i wiórami”. Podjechała także ciężarówka wypełniona kocami i papierami.

Na dziedzińcu wzniecono pożar, po kilku godzinach stłumiony.
W popłochu, jaki ogarnął jednostki Wehrmachtu pod wpływem nieoczekiwanych i śmiałych działań operacyjnych wojsk radzieckich, Niemcom starczyło już tylko czasu na improwizowaną próbę podpalenia i zniszczenia sanktuarium. „Informator” oo. paulinów przypomina, że „niespodziewany atak czołgów radzieckich na Częstochowę wywołał panikę wśród uciekających wojsk niemieckich”.

Również Zbudniewek odnotowuje „wycofywanie się Niemców w popłochu”, dodając, że „generalicja Wehrmachtu była najprawdopodobniej zdezorientowana przebiegiem spraw”.
W cytowanej już książce z 1991 r. Zbudniewek prezentuje konkluzję: „Częstochowa ani Kraków nie stały się areną wojny, choć nad obu miastami wisiała groźba walk. Według dotychczasowej opinii historyków, oba miasta ocalił „śmiały manewr wojsk radzieckich”. Dokumenty drugiej strony wskazują natomiast, że Niemcy odstąpili od ich obrony w wyniku nacisku dyplomatycznego, o czym będzie mowa jeszcze później”.
W dalszej części książki jednak brakuje jakiejkolwiek informacji o reakcji Berlina na wspomniane interwencje. Autor przedstawia czytelnikom jedynie przypuszczenie, że takowe były, lecz to trochę za mało, by mówić o „dokumentach drugiej strony”.
Jeżeli alianci zachodni rzeczywiście wzięli sobie do serca polskie apele i konsultowali się z Moskwą, potwierdziłoby to tylko dodatkowo, że radzieckie dowództwo świadomie dokonało śmiałego manewru operacyjnego, który ocalił Kraków i Częstochowę przed zniszczeniem. W podziękowaniu za to transformacyjni radcy krakowscy usunęli z miasta wszelkie ślady pamięci o głównym reżyserze wojennego manewru, marszałku Iwanie S. Koniewie.

Autor jest dziennikarzem, wieloletnim korespondentem w Niemczech

https://www.tygodnikprzeglad.pl/armia-czerwona-na-jasnej-gorze/
Tags: Częstochowa, history, hitler, religion, wwii
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments