⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝ (liilliil) wrote,
⠠⠏⠁⠧⠑⠇ ⠠⠅⠊⠗⠽⠥⠅⠓⠊⠝
liilliil

Categories:

Януш Пловецкий - Полевые госпитали Советской Армии

Первые месяцы в освобожденной Ченстохове

Через несколько дней после взятия Ченстоховы, которая для войск I Украинского фронта представляла собой крайне важный оперативный узел, Советская армия приступила к организации на территории города многочисленных полевых госпиталей. Они размещались в основном в школьных зданиях, наиболее подходящих для этой цели.

Для оснащения больничных залов частично использовалось оборудование, брошенное покинувшими Ченстохову гитлеровцами. Его было немало, потому что с осени 1944 года, параллельно с подготовкой города к длительной обороне, здесь устраивались госпитали и лазареты. Однако этого оборудования, и особенно кроватей, оказалось мало. Быстро проходившее по польским землям наступление требовало многих жертв. Ибо гитлеровцы яростно оборонялись, желая решительными боями остановить Советскую армию перед границами «Тысячелетнего Рейха».  Красная армия на исходе войны прибегала к глубоким резервам. Времени на длительную подготовку солдат уже не было. Молодые красноармейцы атаковали неприятеля с редкой бравадой. Поэтому потери были относительно высоки.

После двадцатого января 1945 года в Ченстохову прибыли первые организационные подразделения полевых медицинских служб. Назначенные им солдаты спешно сколачивали двухэтажные деревянные нары, которыми заполняли классные комнаты в школах. Кровати предназначались только для оснащения послеоперационных залов. Так же быстро обустраивались в отдельных больницах операционные и процедурные залы.

Командование госпиталей заняло для своих нужд здание на Аллее 67 (так называемый дом Бартоша). Позже политическое управление больниц, расположенных в Ченстохове, начальником которого был майор А. Бондарович, переехало в отдельное здание по адресу ал. Костюшко, 27 (угол Ясногорской ул.).

Хотя фронт быстро продвигался все дальше на Запад, число раненых, находившихся в здешних полевых госпиталях, возрастало изо дня в день. Силы, которыми располагало командование медицинской службы, оказались слишком скудными. Особенно не хватало людей для перевозки раненых. Поэтому обратились за помощью к жителям Ченстоховы. Многие люди добровольно согласились на эту работу. Это была неоплачиваемая работа, без назначенных часов.

Врачи и медсестры, а также персонал, именуемый сегодня санитары, набирались из рядов Советской Армии. В чрезвычайно сложных условиях производились операции, заключавшиеся чаще всего в удалении из тела пуль, осколков, производились восстановления сломанных конечностей и, когда возникала необходимость, – их ампутации.

В Ченстохову везли раненых с полей сражений под Прашкой, Ключборком, Ополем, Гливицами, Катовицами, Тарновскими горами. Среди них были пехотинцы, танкисты, артиллеристы, саперы, летчики… Почти каждый день к госпиталям подъезжали санитарки, выгружая раненых. Их пребывание здесь длилось сравнительно долго, так как те же пули, использовавшиеся во Второй мировой войне, вызывали трудноизлечимые раны. Особенно страдали танкисты и летчики. Для борьбы с танками гитлеровцы использовали два вида «панцерфаустов», снарядов, выпускаемых из укрытия, с близкого расстояния. Попадание в танк не только обездвиживало его, но, и чаще всего, зажигало. Экипаж, если ему удавалось покинуть горящий танк, получал, как правило, сильные ожоги. Летчики выпрыгивали из сбитых самолетов. Это часто происходило при драматических обстоятельствах.

Эти тяжелораненые медленно восстанавливались до полных сил. Поэтому политическое руководство больниц организовывало для своих подопечных многочисленные мероприятия развлекательного характера. Среди них преобладали художественные спектакли, популярные капустники, а также показы фильмов и фронтовых хроник. Для этого перед зданием № 6 на ул. Сташица, где сегодня находится детский сад, была построена большая эстрада, за ней висел экран, а перед сценой расставлены скамейки и стулья. Именно там проходили мероприятия, которых сказано выше.

Чаще всего исполнителями эстрадных программ были солдаты, готовящиеся к выписке из госпиталя и возвращению в свои родные части. Бывало, и среди врачей и медсестер были люди, наделенные прекрасным голосом, умевшие играть на разного рода инструментах, чаще всего это были аккордеоны, мандолины и балалайки.

Заседание 1 мая 1945 года было организовано политическим управлением больниц в зале театра. Там также проходили некоторые концерты в исполнении гастролирующего военного коллектива.

9 мая 1945 года мир праздновал победу союзных войск над гитлеровской Германией. По этому поводу, на ныне несуществующей спортивной площадке на III Аллее, состоялся парад дислоцированных в Ченстохове медицинских служб Советской Армии. Одновременно проводились спортивные соревнования. Поэтому часть медперсонала, как видно на наших архивных фотографиях, выступала в спортивных костюмах.

Советская комендатура, понимая, насколько необходимы школьные здания польской молодежи, лишенной в годы гитлеровской оккупации нормальной учёбы, благожелательно отнеслась к просьбе городских властей. Они нуждались в средних школах-лицеях — Словацком, Траугутта и Сенкевича, уже до конца января 1945 года им уступили здание лицея имени Юлиуша Словацкого на ал. Костюшко, отказавшись от размещения в нём полевого госпиталя. До 16 января 1945 года этот объект занимало подразделение Вермахта. По законам войны, все объекты, занятые гитлеровским Вермахтом, переходили под управление Советской Армии. Поэтому в первых числах февраля 1945 года упомянутая гимназия и лицей уже начал нормальное обучение.

Через несколько месяцев советская комендатура, начальником которой был подполковник Рышков, освободили, передав городским властям на просветительские цели, большое здание на ул. Ясногорской, 10, где в годы гитлеровской оккупации находился немецкий Управление по Работе (Arbeitsamt). Позади этого здания (до Второй мировой войны в нем размещалась еврейская гимназия имени Аксера) еще стояли бараки временного лагеря для рабочих, вывозимых гитлеровцами в Рейх. Эти бараки, обнесенные колючей проволокой, тянулись до улицы Хлопского. Там находились ворота, через которые людей, захваченных в облавах, вели под конвоем на дезинфекцию, расположенную рядом с инфекционной больницей на той же улице. В упомянутом лагере во время оккупации находились не только поляки. В 1942 и 1943 годах через этот лагерь прошло много советских женщин, насильственно вывозимых из Украины и Белоруссии.

В здании на Ясногорской улице разместились лицеи Траугутта и Сенкевича, ожидая освобождения собственных помещений на ул. Ясногорской, 15, ул. Сташица (Траугутта) и на ал. Пресвятой Богородицы (Сенкевича).

Траугутт переехал в свое бывшее здание в 1948 году. Через несколько недель вернулся в свои стены лицей Сенкевича.

В 1946 году командование Советской Армии приступило к постепенной ликвидации полевых госпиталей. Выздоравливающих отправляли в Советский Союз. Возвращался на Родину и медицинский персонал.

Период функционирования этих больниц, вероятно, уже забыт сегодня старшим поколением ченстоховян, а молодым совершенно не известен. Опубликованные в тексте фотографии также никогда ещё не публиковались.

Фото
1. Перед управлением военных госпиталей, располагавшимся в 1945 году у здания на Аллее 67 (в центре капитан Шамриков заместитель коменданта города)


2. Собрание в связи с победой над гитлеровской Германией на площадке на Третьей аллее (сейчас там находятся павильоны "Цепелии“)


3. Советский хирург оперирует раненого



- - - - - - - -

Janusz Płowecki
Pierwsze miesiące w wyzwolonej Częstochowie

Szpitale polowe Armii Radzieckiej

W kilka dni po opanowaniu Częstochowy, która dla wojsk 1 Frontu Ukraińskiego stanowiła nader ważny węzeł operacyjny, Armia Radziecka przystąpiła do organizowania na terenie miasta licznych szpitali polowych. Lokowano je głównie w budynkach szkolnych, najbardziej nadających się do tego celu.

Do wyposażenia sal chorych częściowo wykorzystano sprzęt porzucony przez opuszczających Częstochowę hitlerowców. Było go sporo ponieważ od jesieni 1944, równolegle z przygotowywaniem miasta do długotrwałej obrony, urządzano tutaj szpitale i lazarety. Tego sprzętu — a zwłaszcza łóżek, okazało się jednak za mało. Przetaczająca się szybko przez ziemie polskie ofensywa pochłaniała wiele ofiar. Hitlerowcy bowiem bronili się zaciekle, pragnąc rozstrzygające boje stozyć z Armią Radziecką przed granicami „Tysiącletniej Rzeszy“.  Armia Czerwona, u schyłku wojny sięgnęła do głębokich rezerw. Nie było już czasu na długie szkolenie żołnierzy. Młodzi czerwonoarmiejcy atakowali nieprzyjaciela z rzadko spotykaną brawurą. Ponosili więc stosunkowo wysokie straty.

Po dwudziestym stycznia 1945 zjechały do Częstochowy pierwsze jednostki organizacyjne polowych służb medycznych. Przydzieleni do nich żołnierze w pośpiechu budowali dwupiętrowe drewniane prycze, którymi wypełniano izby lekcyjne w szkołach. Łóżka przeznaczano wyłącznie na wyposażenie sal pooperacyjnych. Szybko także urządzano w poszczególnych szpitalach sale operacyjne i zabiegowe.

Dowództwo szpitali zajęło na swe potrzeby budynek Aleja 67 (tak zwany dom Bartosza). Później, zarząd polityczny szpitali zlokalizowanych w Częstochowie, którego szefem był mjr A. Bondarowicz przeniósł się do oddzielnego budynku przy al. Kosciuszki 27 (róg ul. Jasnogórskiej).

Mimo iż front przesuwał się szybko coraz bardziej na zachód, liczba rannych przebywających w tutejszych szpitalach polowych wzrastała z dnia na dzień. Siły, jakimi dysponowało dowództwo służby medycznej, okazały się za szczupłe. Brakowało zwłaszcza ludzi do przenoszenia rannych. Zwrócono się więc o pomoc do mieszkańców Częstochowy. Wiele osób ochotniczo zgłosiło się do pracy. Była to praca nieodpłatna, bez wyznaczonych godzin.

Lekarze i pielęgniarki, a także personel — określany dzisiaj jako salowe, rekrutowali się z szeregów Armii Radzieckiej. W niezwykle trudnych warunkach dokonywano operacji, polegających najczęściej na usuwaniu z ciała pocisków, odłamków, dokonywano składania połamanych kończyn oraz, gdy zaszła taka potrzeba – ich amputacji.

Do Częstochowy przywożono rannych z pól bitewnych pod Praszką, Kluczborkiem, Opolem, Gliwicami, Katowicami, Tarnowskimi Górami. Byli wśród nich piechurzy, czołgiści, artylerzyści, saperzy, lotnicy… Niemali każdego dnia pod szpitale podjeżdżały sanitarki, wyładowujące rannych. Ich pobyt tutaj trwał stosunkowo długo, bo też pociski używane w II wojnie światowej powodowały trudne do wygojenia rany. Szczególnie cierpieli pancerniacy i lotnicy. Do zwalczania czołgów hitlerowcy używali bowiem dwa rodzaje „pięści przeciwpancernych“, pocisków odpalanych z ukrycia, z bliskiej odległości. Trafiwszy w czołg nie tylko go unieruchamiały, ale także najczęściej zapalały. Załoga, jeśli udało się jej płonący czołg opuścić, ulegała z reguły ciężkim poparzeniom. Lotnicy opuszczali zestrzelone samoloty. Działo się to często w dramatycznych okolicznościach.

Ci ciężko ranni wolno wracali do pełni sił. Zarząd polityczny szpitali organizował więc dla swych podopiecznych liczne imprezy o charakterze rozrywkowym. Wśród nich przeważały występy artystyczne, popularne składanki oraz projekcje filmów i kronik frontowych. W tym też celu przed budynkiem nr 6 przy ul. Staszica tam, gdzie dzisiaj znajduje się przedszkole, wybudowano dużą estradę, za nią zawieszono ekran, a przed sceną ustawiono ławki i krzesła. Tam właśnie odbywały się imprezy, których powyżej.

Najczęściej wykonawcami programów estradowych byli żołnierze, sposobiący się do opuszczenia szpitali i powrotu do swych macierzystych jednostek. Bywało, że i wśród lekarzy oraz pielęgniarek znajdowali się ludzie obdarzeni pięknym głosem, umiejacy grać na różnego rodzaju instrumentach, najczęściej były to akordeony, mandoliny i bałałajki.

Akademię 1-majowa w 1945 r. zorganizował zarząd polityczny szpitali w sali teatru. Tam także odbywały się niektóre koncerty w wykonaniu objazdowego zespołu wojskowego.

W dniu 9 maja 1945 świat fetował zwycięstwo wojsk sojuszniczych nad hitlerowskimi Niemcami. Z tej też okazji, na nieistniejącym już dzisiaj boisku sportowym w III Alei, odbył się przegląd stacjonujących w Częstochowie służb medycznych Armii Radzieckiej. Połączono go z zawodami sportowymi. Dlatego część personelu medycznego, co widać na naszych archiwalnych fotografiach, wystąpiła w strojach sportowych.

Komendantura radziecka zdając sobie sprawę z tego, jak bardzo potrzebne są budynki szkolne młodzieży polskiej pozbawionej w latach okupacji hitlerowskiej — normalnej nauki, życzliwe ustosunkowała się do prośby władz miejskich. Na potrzeby szkól średnich — lic. lic. — Słowackiego, Traugutta i Sienkiewicza, jeszcze przed końcem stycznia 1945 udostępniono budynek liceum im. Juliusza Słowackiego przy al. Kościuszki, rezygnując z umieszczenia w nim szpitala polowego. Do 16 stycznia 1945 obiekt ten zajmowany był przez jednostkę Wehrmachtu. Zgodnie zaś z prawem wojny, wszystkie obiekty zajmowane przez hitlerowski Wehrmacht, przechodziły pod zarząd Armii Radzieckiej. Tak więc w pierwszych dniach lutego 1945 wspomniane gimnazija i licea rozpoczęły normalną naukę.

W kilka miesięcy późnej komendantura radziecka, której szefem był ppłk Ryszkow, zwolniła, przekazując go władzom miasta na cele oświatowe, duży budynek przy ul. Jasnogórskiej 10, gdzie w latach okupacji hitlerowskiej znajdował się niemiecki Ur. Pracy (Arbeitsamt). Na zapleczu tego budynku (przed II wojną światową mieściło się w nim gimnazjum żydowskie im. Axera) stały jeszcze baraki obozu przejściowego dla robotników wywożonych przez hitlerowców do Rzeszy. Baraki te otoczone drutem kolczastym siągały do ul. Chłopickiego. Tam znajdowała się brama, przez którą ludzi ujętych w łapankach, prowadzono pod konwojem do odwszalni, zlokalizowanej obok szpitala zakaźnego przy tej samej ulicy. We wspomnianym obozie w czasie okupacji przebywali nie tylko Polacy. W latach 1942 i 1943 przez obóz ten przeszło wiele radzieckich kobiet wywożonych przymusowo z Ukrainy i Białorusi,

W budynku przy ul. Jasnogórskiej ulokowały się licea Traugutta i Sienkiewicza, oczekując na zwolnienie własnych pomieszczeń — przy ul. Jasnogórskiej 15 i Staszica (Traugutt) oraz w Alei NMP (Sienkiewicz).

Traugutt przeniósł się do swego dawnego budynku w roku 1948. Kilka tygodni póżniej wróciło w swoje własne mury liceum Sienkiewicza.

W roku 1946 dowództwo Armii Radzieckiej przystąpiło do stopniowej likwidacji szpitali polowych. Rekonwalescentów wysyłano do Związku Radzieckiego. Wracał do swej ojczyzny także personel medyczny.

Okres funkcjonowania tych szpitali jest już dzisiaj przez  starsze pokolenie częstochowian zapewne zapomniany, a przez młodych całkowicie nie znany. Nigdzie dotychczas nie były także publikowane zamieszczone w tekście zdjęcia.


- - - - - - -

Foto:

1. Przed zarządem szpitali wojskowych, mieszczącym się w roku 1945 y budynku Aleja 67 (w Środku kpt. Szamrikow z-ca komendanta miasta)

2. Z okazji zwycięstwa nad hitlerowskimi Niemcami zbiórka na boisku w III Alei (dzisiaj znajdują cię tam pawilony „Cepelii“

3. Chirurg radziecki operuje rannego
Tags: Częstochowa, history, wwii
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments